Sed contra
Janusz Pyda OP

Jedni na przykład ganią mnie za idealizację kobiet, a inni za szowinizm. Bardzo mnie to cieszy, bo głęboko jestem przekonany, że nic tak nie jednoczy jak wspólny wróg, a ja chętnie odegram rolę wspólnego wroga zarówno feministek jak i patriarchalistów byle tylko sprawić, że oni wzajemnie się pokochają. 

Aby nie być gołosłownym przywołam tylko komentarz Pawła do mojego postu z 15 czerwca 2009 roku zatytułowanego „Papież, Prymas i kobiety”. Otóż był łaskaw Paweł ów wspomniany skomentować mój tekst w te słowy: „Typowe podlizywanie się kobietom! Podlizywanie się kobietom – sugerowanie, że są one „lepszą” częścią rodzaju ludzkiego jest HEREZJĄ!”. Niezmiernie mnie ten wpis ucieszył z dwóch powodów. 

Przyznaję, iż czytając go pomyślałem sobie, że zaprzyjaźniłbym się chętnie z Pawłem bo ma on fantazję iście ułańską – oskarża mnie dokładnie o przeciwne rzeczy, niż oskarżają mnie wszyscy inni. Po pierwsze o idealizację kobiet, a po drugie o herezję. Co do pierwszego to jeszcze się Paweł aż tak bardzo nie wybił ze swoim sądem, ale co do drugiego to już tak.

Dotychczas wszyscy zarzucali mi, że jestem betonowo ortodoksyjny, że bastion ze mnie straszliwy, którzy zburzyć w otwarto-posoborowym czynie należy, że wreszcie na prawo ode mnie to już tylko ściana ewentualnie o. Mateusz Przanowski na blogowisku stoi. A tu Paweł zarzuca mi herezję – cudownie, pomyślałem sobie. Jeśli uda mi się stać kimś, kogo znienawidzą zarówno liberałowie jak i tradycjonaliści, być może uda mi się pokazać, że zarówno jedni jak i drudzy bawią się ciągle w dziecięcym pokoju dziecięcymi zabawkami, a wydaje im się, że Kościół ratują. Ale nic to, wróćmy do tego tam szowinizmu. 

Kiedy ukazały się „Listy starego anioła do młodego” miałem przyjemność odebrać trochę maili z reakcjami czytelników po przeczytaniu tej książki. Bardzo się z tego ucieszyłem, bo do szuflady można pisać pamiętniki, ewentualnie słabe wiersze, ale dobre wiersze i wszystko inne pisze się zazwyczaj w tym celu, aby ktoś to jednak przeczytał. W każdym razie w mailach, które odebrałem pojawił się kilkakrotnie jeden zarzut - ten mianowicie, iż zrobiłem ze swojego bohatera emocjonalno-duchowego prostaka, a udawało mi się to osiągnąć głównie wówczas, kiedy kontrastowałem go z jego dziewczyną czy późniejszą narzeczoną, osobą o inteligencji emocjonalnej iście anielsko rozwiniętej. Nie będę się tych czynów wypierał.

Ale ostatnio napisałem, że kobiety marudząc na zakupach, iż nie mogą znaleźć nic w „normalnej” cenie co im odpowiada, w istocie troszkę się cieszą, mając dzięki temu deficytowi dobre usprawiedliwienie do kupowania rzeczy drogich. I dzięki temu stwierdzeniu nie tylko o szowinizm zostałem oskarżony, czy też o szerzenie stereotypów, ale wręcz o usprawiedliwienie wszelkich gwałtów, które dokonane zostały w imię zasady: „czego innego pragnie, co innego mówi”. Otóż bardzo mnie ten zarzut zaniepokoił, ale nie z powodu swojego kalibru, fałszywości czy demagogiczności, ale z powodu pewnego mechanizmu, który się w nim ujawnił. 

Przede wszystkim u jego podstaw leży słuszne stwierdzenie, iż z pewnych rzeczy śmiać się nie wolno. Zgadzam się, są takie sprawy. Ale uważam, iż równie a może jeszcze bardziej niebezpieczne niż śmianie się z rzeczy, z których śmiać się nie powinno, jest zakazywanie śmienia się z rzeczy, z których śmiać się nie tylko można, ale i trzeba. Nie jest ważne czy zakazuje tego cenzura, czy polityczna poprawność. Otwarty śmiech, kabaret, satyra jest oznaką wolności i szczerości w kontaktach międzyludzkich. Odnosząc się do komentarza jednej z czytelniczek mogę się zgodzić, że nie należy się śmiać na przykład z czyjejś otyłości, która może być dla tej osoby cierpieniem. Słusznie, z tego nie wolno. Ale poza takimi cechami jak otyłość, z których śmiać się nie wolno, a wadami tak poważnymi, że zwykły śmiech nie wystarczy istnieje jeszcze w ludzkim życiu coś, co język polski określa cudownym, choć lekko staroświeckim słowem „PRZYWARY”. Przywary nie są tym samym, co dziwactwa, ale zdecydowanie nie są również tym samym, co poważne wady. Z przywar zaś można i należy się śmiać. Każdy z nas czasami – a być może nawet częściej, niż mu się wydaje – czego innego chce, co innego zaś deklaruje. Dotyczy to zarówno kobiet jak i mężczyzn. Niemniej jednak wydaje mi się, że wydarzenie zakupów jest takim wydarzeniem, w którym przywara ta objawia się szczególnie wyraźnie w naturze kobiecej. Oczywiście istnieją wyjątki – jak od wszystkiego. Ale tak już jest, że cokolwiek możemy powiedzieć wyłącznie dzięki temu, iż jesteśmy zdolni do uogólniania na poziomie zarówno pojęć jak i sadów.

U mężczyzn ludzka przywara polegająca na wypowiadaniu deklaracji słownych, różnych od realnych pragnień objawia się w inny sposób. Tatuś kupuje wiatrówkę deklaratywnie SYNOWI, ale tak naprawdę to on ma największą ochotę postrzelać sobie do tarczy. Mąż jest zły, bo złapał przeziębienie, ale tak troszkę się cieszy, że żona zajmie się nim teraz prawie równie troskliwie jak dzieckiem.

Jedyną sensowną reakcją na takie przywary jest śmiech. Bardzo niebezpieczny jest moment, kiedy ktoś opowiadając dowcipy o Polaku, Rusku i Niemcu zostaje oskarżony o rasizm. To już jest klasyczna demagogia, a ta nigdy nie służy niczemu dobremu. Polityczna czy kulturowa poprawność, która zamyka kabarety i zakazuje satyry jest potwornie niebezpieczna, bo w istocie skazuje nas na udawanie. Oczywiście wszystko odbywa się pod hasłami ostrożności – dowcipy o Polaku, Rusku i Niemcu doprowadzą do III wojny światowej a o zakupach kobiecych do serii gwałtów. Ze śmiechem jest jak z mówieniem. Są miejsca i czasy, gdzie jedno i drugie powinno być zakazane. Ale są to niezwykle wąskie przestrzenie i takimi powinny pozostać. Im bardziej teren nie-śmiechu czy nie-mówienie będzie się nam rozrastał w naszym życiu tym bardziej będzie się kurczył teren szczerości, wolności, bezpośredniości. Śmiech potrafi być zły i groźny, ale znacznie groźniejsze, gorsze i bardziej ryzykowne jest zakazywanie śmiechu. W śmianiu się potrzebna jest ostrożność, ale w dobie politycznej poprawności znacznie bardziej potrzebna jest ostrożność w zakazywaniu czy zabranianiu śmiechu. 

Niniejszym chciałem złożyć deklarację, iż na tym blogu będę się śmiał.