Opowieści z betonowego lasu
Krzysztof Pałys OP

Stara anegdota z zakonnych kręgów mówi, że są w Kościele cztery rzeczy, o których nie wie nawet sam papież. Ile jest zgromadzeń żeńskich na świecie? Na czym polega franciszkańskie ubóstwo, jezuickie posłuszeństwo i co to jest dominikańska pokora?

Jakiś czas temu zapytano pewnego dziennikarza, który w latach 80-tych spędził u dominikanów dwa lata czy coś zawdzięcza zakonowi z tego czasu? Ten, po chwili zastanowienia, odparł: - Tak, myślę, że intelektualne poczucie wyższości, poczucie humoru, wrażliwość społeczną, dodałbym jeszcze złośliwość…

Oglądając ten program poczułem się nieco zakłopotany. Być może każdy, kto poznał biało-czarnych braci z pewnością mógłby wygarnąć nam przynajmniej jedną z wyżej wymienionych cech. Co więcej, pewnie mógłby i dorzucić kilka innych, nie zawsze stawiających nas w korzystnym świetle.

My, dominikanie, przez całe zakonne życie wzrastamy w atmosferze studiów, mamy całkiem solidną intelektualną formację, toczymy między sobą długie debaty na temat współczesnego świata i tego co nas osobiście dotyka. Często takie rozmowy trwają do późnych godzin nocnych, by niewyspanym wstać na poranne modlitwy. Do naszych klasztorów zapraszani są dziennikarze, publicyści, ludzie kultury, nauki czy artyści, którzy pomagają nam zrozumieć współczesną rzeczywistość. Wciąż uczymy się jak przełożyć Ewangelię na język współczesnych ludzi.

Bywamy ofiarami społeczeństwa, w którym przyszło nam żyć. Podobnie, jak zabiegany świat, mamy skłonności, by nasze życie uczynić na tyle wartościowe, na ile jesteśmy skuteczni. Wymogi dominikańskiego życia absorbują całą naszą energię i czas. Wydaje się nam, że wciąż musimy być zajęci, zapracowani i przez to, jak sądzimy, użyteczni.

Od nowicjatu, czyli pierwszego etapu zakonnego życia, uczy się nas, że mamy być niczym jednostki specjalne, kierujące się dewizą „Nie rezygnuj”. Że czasem przegrać, oznacza wygrać.

Mamy być wspólnotą, tworzącą między sobą klej, nie zostawiać współbraci w momentach załamania, walczyć o siebie nawzajem i - jak dodają konstytucje zakonne - Królestwo Boże najpierw budować u siebie.

Posiadamy zakonne placówki we wszystkich niemal najważniejszych miastach na świecie. Bierzemy udział w publicznym komentowaniu rzeczywistości, a nasza społeczna wrażliwość graniczy nieraz z naiwną ideologią. Jesteśmy uwarunkowani, przez kultury, w jakich wzrastaliśmy, dlatego są miejsca, gdzie można nas spotkać chodzących w przetartych swetrach, spędzających całe dnie na wielogodzinnych rozmowach, debatach i konferencjach, czasami po to tylko, aby napisać później tony papieru i sprawozdań, których nikt nie przeczyta. Bywa, że nasz rozciągnięty sweter zamieniamy potem na biały habit, by wyjść na ulice protestując przeciwko kolejnej wojnie.

Nasze wrodzone poczucie niezależności doprowadzamy czasem do absurdu, mając w dyskusjach tyle poglądów ilu debatujących braci. To demokratyczny zakon, a my nie jesteśmy kryształowymi istotami, które po chwilach lewitacji delikatnie opadają na ziemię. Jesteśmy ludźmi z krwi i kości. Zanurzeni w świecie, a jednocześnie w pewnej opozycji wobec trendów, którymi ten świat ulega.

Bywa, że nasza intelektualna, jak mniemamy, bystrość nas gubi i nad zbyt odrywa od drugiego człowieka, a wówczas piękne i okraglutkie frazesy, których z lubością używamy, wydają się zbyt słodkie lub nadmuchane niczym kolorowy balon.

Jako rasowe psy jesteśmy wyszczekani, pełni ironii, czasem złośliwości i dystansu do wszelkich form przesady. Niczym drapieżnie opadające sępy potrafimy zasypać „ofiarę” stosem argumentów, mądrymi cytatami, literackim oczytaniem i jak nam się wydaje, świetną znajomością realiów świata. Często nawet mamy gotowe odpowiedzi, zanim jeszcze drugi człowiek skończy mówić.

Tacy bywamy...

...ale niesprawiedliwością byłoby sądzić, że to nasz cały obraz. Nasze habity składają się z dwóch kolorów: białego i czarnego.

Wiele wieków temu Dominik Guzman swoim życiem pokazał, jak należy patrzeć na świat, szukając dobra i wartości nawet tam, gdzie niektórzy chcieliby widzieć tylko zło. Historia pokazała, że cena, jaką przychodziło za to dominikanom płacić bywała wysoka, a bracia w swoim poszukiwaniu człowieka udawali się za daleko.

Jednak czy świadomość ryzyka i nieprzetartych ścieżek powinna nas zwalniać od pierwotnego pragnienia Dominika, aby z Ewangelią wyjść na krańce?

Obrzeża, które mam na myśli, to nie tylko społeczny margines, zbuntowani przeciwko współczesnemu światu młodzi ludzie czy osoby odrzucone przez społeczeństwo lub kulturę. To wszystkie te obszary ludzkiego życia, do których Dobra Nowina jeszcze nie dotarła, albo dotarła, ale w wypaczonej formie, jako zbiór moralnych i etycznych zasad, gdzie swoje bezpieczeństwo w relacji do Chrystusa upatruje się w nieskazitelności. Prawdziwy dramat zaczyna się, kiedy owa nieskalaność prowadzi do wyniosłości i pogardy w stosunku do tych, którym życie się nie udało lub właśnie się rozsypuje. Niezależnie bowiem od grzeszności i pogubienia człowieka, dla uczniów Jezusa Chrystusa nie istnieją osoby, które miałyby zostać pozbawione miłości i nieprzemijającego szczęścia.

Poprzedni generał dominikanów Timothy Radcliffe stwierdził, że jeśli nasze głoszenie Dobrej Nowiny ma być autentyczne, to musimy zdobyć się na to, by pójść z ludźmi ich drogą. Być może będzie trzeba odczuć ich lęki, doświadczyć rozczarowań, pytań, klęsk i wątpliwości. I może oskarży się nas, że bratamy się z podejrzanym środowiskiem. Mamy jednak w tej dziedzinie dobrego Poprzednika.


Trailer filmu o św. Dominiku zrobiony przez braci dominikanów z Filipin (dziękuję Romualdowi OP za erratę :)